Płukanie żołądka, węgiel, a może dializa? Toksykologia w pigułce!

Toksydrom

Przykładowe substancje

Źrenice

Skóra i śluzówki

Parametry życiowe i stan psychiczny

Charakterystyczne cechy

Antycholinergiczny

Atropina, leki antyhistaminowe, TLPD (np. doksepina), bieluń

Szerokie (mydriasis)

Sucha, zaczerwieniona, gorąca („czerwony jak burak”)

Tachykardia, hipertermia, majaczenie, halucynacje, zatrzymanie moczu

„Szary jak kość, czerwony jak burak, ślepy jak nietoperz, gorący jak piec, wściekły jak kapelusznik”

Cholinergiczny

Pestycydy (organofosforany), gazy bojowe, niektóre grzyby

Wąskie (miosis)

Wilgotna, nadmierne pocenie

Bradykardia, trudności w oddychaniu (skurcz oskrzeli)

SLUDGE: Ślinotok, łzawienie, oddawanie moczu, biegunka, wymioty

Sympatykomimetyczny

Kokaina, amfetamina, dopalacze, efedryna

Szerokie

Wilgotna, potliwa (to odróżnia go od antycholinergicznego!)

Tachykardia, wysokie ciśnienie, hipertermia, silne pobudzenie, agresja

Często towarzyszą drgawki i ryzyko zawału serca

Opioidowy

Morfina, heroina, fentanyl, kodeina, tramadol

Wąskie („szpilkowate”)

Chłodna, blada

Depresja oddechowa (zwolniony oddech), bradykardia, śpiączka, hipotensja

Klasyczna triada: śpiączka + szpilkowate źrenice + depresja oddechowa

Uspokajająco-nasenny

Benzodiazepiny, barbiturany, alkohol etylowy

W normie lub lekko zwężone

Bez specyficznych zmian

Spowolnienie oddechu, spadek ciśnienia, senność, bełkotliwa mowa

Ataksja („chód pijana”), zaburzenia równowagi, niepamięć

Trucizna (Substancja)

Odtrutka (Antidotum)

Mechanizm / Uwagi praktyczne

Opioidy (morfina, heroina, fentanyl)

Nalokson

Antagonista receptora opioidowego. Działa krótko (krócej niż większość opioidów), dlatego często wymaga powtarzania dawek. Uwaga na gwałtowny zespół odstawienny!

Paracetamol

Acetylocysteina (ACC, NAC)

Prekursor glutationu. Chroni wątrobę przed uszkodzeniem przez toksyczny metabolit paracetamolu (NAPQI). Najskuteczniejsza podana do 8h od zatrucia.

Benzodiazepiny

Flumazenil

Stosować ostrożnie! Może wywołać drgawki, zwłaszcza u osób uzależnionych od benzodiazepin lub przy zatruciach mieszanych (np. z lekami przeciwdepresyjnymi).

Metanol, Glikol etylenowy

Etanol lub Fomepizol

Blokują dehydrogenazę alkoholową (kompetycyjnie), hamując powstawanie toksycznych metabolitów (kwasu mrówkowego/szczawiowego).

Tlenek węgla (Czad)

Tlen (100%)

Tlen normobaryczny (przez maskę z rezerwuarem) lub hiperbaryczny (komora). Skraca okres półtrwania karboksyhemoglobiny.

Związki fosforoorganiczne (pestycydy), grzyby muskarynowe

Atropina (+ Pralidoksym)

Atropina znosi objawy muskarynowe (ślinotok, bradykardię, skurcz oskrzeli). Pralidoksym reaktywuje acetylocholinoesterazę (stosowany przy pestycydach).

Trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne (TLPD)

Wodorowęglan sodu (NaHCO3)

Alkalizacja surowicy. Zmniejsza kardiotoksyczność leków (zwęża zespoły QRS, zmniejsza ryzyko arytmii).

Beta-blokery, Blokery kanału wapniowego

Glukagon, Insulina (duże dawki), Emulsje tłuszczowe

Glukagon działa inotropowo dodatnio niezależnie od receptora beta. Emulsje tłuszczowe (tzw. "lipid sink") wiążą leki lipofilne.

Digoksyna

Przeciwciała Fab (fragmenty)

Wiążą digoksynę we krwi. Stosowane w ciężkich arytmiach zagrażających życiu.

Heparyna

Siarczan protaminy

Neutralizuje działanie przeciwkrzepliwe heparyny.

Warfaryna / Acenokumarol

Witamina K (fitomenadion)

Przywraca syntezę czynników krzepnięcia. W stanach nagłych (krwawienie) podaje się też osocze (FFP) lub koncentrat czynników (PCC).